Democratie op de werkvloer ľ bijdrage 2 van Frank op de Nieuwjaarsbijeenkomst van 2 februari 2018 te Enschede.

De slides


Figuur 1. Economie van regelkringen. Regelkringen kunnen 1 persoon omvatten of hele planeet (7 miljard). Overheid kan sturen op basis van subsidies en belastingen. Feedback komt uit statistieken. Iedere maatschappijvorm produceert meerwaarde voor het onderhoud van de jongen, ouden, zieken en zwangeren. Vraag en aanbod moeten op elkaar afgestemd worden, regelkring. Maar vraag en aanbod zijn ook op zich regelkringen, deel producties moeten op elkaar afgestemd worden. Reclame en subsidies/belastingen zijn manier om te regelen. Markt is een mechanisme om vraag en aanbod op elkaar af te stemmen maar is pas in het kapitalisme de hoofdzaak geworden. Huishouden is geen markt.


Figuur 2. Meerwaarde kapitalisme. Samen met volgende dia. Er is weinig verschil in de geproduceerde meerwaarde tussen socialisme en kapitalisme. Verschil zit er in in wie de verdeling doet: kapitalisten klasse (minderheid) of arbeidersklasse (meerderheid). Worden de beslissingen ook daadwerkelijk genomen door de meerderheid? Oplossing vakbond gaat alleen over de winst


Figuur 3. Meerwaarde socialisme. Een groot deel / Het grootste deel van de meerwaarde blijft in de bedrijven!


Figuur 4. Structuur van een hierarchische organisatie. Er is geen regelkring. Er is een scheiding tussen het bezit van het kapitaal (aandeelhouders) en het beheer van het kapitaal (directie en management). Personeel heeft geen inspraak, wel adviesrecht (over de kleur van de prullenbakken).


Figuur 5. Structuur van een democratische organisatie. Voorbeelden: Mondragon en Marinaleda


Figuur 6. Klassiek kapitalisme. Blauwe pijlen = bezit van kapitaal.
Rode pijlen = zeggenschap = beheer van middelen.
Groene pijlen = sturende werking overheid.
Extra inkomsten van arbeiders zijn vooral verkapte subsidies aan het bedrijfsleven Tegenwoordig lukt het hele grote kapitalisten om onder de belasting uit te komen. Zij krijgen wel subsidieů Overheid die geen geld heeft kan:
Belasting verhogen, voorzieningen voor arbeiders omlaag schroeven, geld lenen (van hen die dat nu over hebben omdat ze het niet als belasting hebben afgestaan). Winst is geldvorm van meerwaarde, niet de hele meerwaarde.
Ik denk dat we het eens zijn over wat er mankeert aan kapitalisme: de door de werkende klasse geproduceerde meerwaarde komt in handen van het private kapitaal. De kapitalisten klasse heeft het voor het zeggen en bepaalt wie er wat, wanneer hoe en waar produceert en wat er met de winst gebeurt. Om aan deze situatie een einde te maken voeren we al 150 jaar actie.


Figuur 7. Klassiek socialisme. Klassiek socialisme is de situatie zoals we die in de USSR tegen kwamen en in China tegen komen. De publieke (staats) banken áverschaffen het kapitaal. De staat is de aandeelhouder van hiŰrarchische organisaties. Tegenwoordig bestaan er in China ook investeringsfondsen waar kleine spaarders hun geld kunnen brengen. De controle op de ondernemingen verloopt via de staats organen en via de banken en investeringsfondsen. Het voordeel voor de werknemers is evident: zij krijgen immers ook hun deel (via de omweg van de staat, alles) van de verzamelde meerwaarde. Socialisme brengt dus rijkdom, groei en de afwezigheid van crisissen. áEr is echter een probleem, het potentieel van de expertise en kennis van de mensen op de werkvloer wordt maar gedeeltelijk gebruikt. In de USSR werd geprobeerd om al het economische verkeer vanuit de ministeries in Moskou te regelen. Maar dat levert een monolithisch en (dus) breekbaar/kwetsbaar systeem op. Je kunt niet plannen hoeveel schroefjes in het steppengras verdwijnen. Je moet beslissingen over laten aan mensen ter plekke. Hier is het het ministerie dat beslist wie wat wanneer waar en hoe wordt geproduceerd. Na en tijdens Chroesjtsjov heeft deze situatie tot veel misstanden geleid die uiteindelijk ook tot de val van de USSR hebben geleid. Chroestsjov heeft de zuivering van het partij-apparaat stop gezet, tegenwoordig zouden we zeggen: de strijd tegen corruptie gestopt. Dat heeft uiteindelijk tot een monolytisch corrupt apparaat geleid. Deze sociaal-democraten bleken niet bestand tegen 40 jaar geen controle! ;-) De interne tegenstelling tussen de plek waar de expertise aanwezig is en de plek waar de beslissingen worden genomen leidt tot spanningen en een omslagpunt. De ontwikkeling had ook minder contrarevolutionair kunnen aflopen. Je kan ook zeggen: het is een goed idee van Gorbatsjov om de macht te decentraliseren, de interne tegenstelling op te lossen, de fout die Gorbatsjov heeft gemaakt is dat hij de macht decentraliseerde naar hiŰrarchische organisaties, die gingen doen wat ze altijd doen: zich kapitalistisch gedragen. Zeker toen de contra-revolutie de aandelen die tot dan van het hele volk samen waren gingen printen en uitdelen. De Russische bevolking was niet ge´nformeerd over de consequenties en heeft die aandelen massaal verkocht, aan de bazen van de hiŰrarchische bedrijven! Het complot van buitenaf heeft zich 35 jaar rustig gehouden, pas toen het reeele socialisme in een crisis verkeerde kon het toeslaan.


Figuur 8. Kapitalisme met cooperaties. Zelfde situatie als klassiek kapitalisme. Toegevoegd zijn co÷peraties. Werknemers kunnen kapitaal halen uit eigen bezit of crowdfunding etc. Labour belooft dat arbeiders Ĺright of first refusalĺ krijgen. De kleinste eenheid is de individuele werker, een co÷peratie is al een aantal schalen groter maar is een van de kringen om te regelen. Alleen de werkers in de kring zitten dicht genoeg bij om dat te kunnen. Regelkringen op niveau buurten en bedrijven maar ook steden, provincies, landen, werelddelen etc. Iedere kring in handen van arbeiders is er ÚÚn. Kans groot dat mensen bewust worden en kans klein dat ze die macht weer afstaan. Het bezit van de aandelen van de co÷peratie moet bij de groep rusten, bij de co÷peratie als abstractie. Niet de som zijn van het bezit van alle werknemers samen. Als ze vertrekken nemen ze immers telkens een stukje mee, de totale hoeveelheid kapitaal in de co÷peratie is dan constant. á Veel typen cooperaties: werk, consumenten. Niet: werkgevers cooperatie zoals de melkunie, dat is concentratie van kapitaal in handen van enkelingen. Cooperatie kan in bedrijven maar ook in buurten (zie CDR en dorp in Overijssel waar ze gezamenlijk energie opwekken, stukje van mij op Facebook). Het leuke is dat we met dat idee van co÷peraties nu al kunnen beginnen. Het is mogelijk om naast de klassieke kapitalistische structuren co÷peraties te starten. Hiermee wordt geŰxperimenteerd in de VS, Spanje, ItaliŰ etc. Het blijkt dat deze co÷peratieve ondernemingen minstens zo vatbaar zijn als klassieke bedrijven met een enkele aandeelhouder. Mijn voorstel is om daar meer/alle aandacht aan te geven. In Nederland hebben we de unieke situatie dat alle bedrijven boven een aantal werknemers al beschikken over een orgaan dat door de werknemers wordt aangestuurd: de OR. Wellicht dat de wet op de OR een goed aanknopingspunt is om dit mogelijk te maken. Laten we in Nederland gaan experimenteren met co÷peratieve ondernemingen!


Figuur 9. 'Socialisme 2.0'. Arbeiders beheren deel van maatschappelijk kapitaal dat in hun co÷peratie operationeel is. Kapitaal voor co÷peraties komt van publieke banken en kleine spaarders Overheid stuurt m.b.v. belasting en subsidie. Beide (socialisme en co÷peraties) zijn nodig om een land geheel democratisch te maken.

In een moderner variant van socialisme zijn het de werknemers die beslissen wie, wat waar wanneer en hoe produceert. De winst komt weer terug bij de algemene middelen. Het grote verschil is dat de arbeiders bij de les blijven en zelf de beslissingen die hun co÷peratie aan gaan kunnen nemen. De overkoepelende beslissingen, het kader waarbinnen de co÷peraties de beslissingen nemen, de planning als je wilt, blijft bij de staat. Maar geen planning in spoorboekjes stijl, maar aansturen d.m.v. regelkringen; regelgeving, belastingen subsidies etc. De kennis van het collectief kan direct gebruikt worden voor wat zij denken dat de juiste koers is. De Cubanen zijn hier mee aan het experimenteren. De algemene middelen worden vanuit de winsten gefinancierd, de problemen van Tito zullen we dus niet aantreffen.


Figuur 10. De vier stadia. Overgang van klassiek kapitalisme naar socialisme vraagt om heftige veranderingen: revolutie. Omstandigheden zijn niet rijp en worden steeds minder. IdeeŰnstrijd blijft op en neer golven.
China en Cuba zijn bezig met groene pijl. Cuba heeft nadruk op co÷peraties, China op het kapitaal van kleine spaarders.
In Europa niet dezelfde route volgen maar route van co÷peraties volgen:
Planning is: waar zijn we nu, waar willen we naar toe, hoe komen we daar? Hoe ver zijn we al? Invoering van co÷peraties is meetbaar. Regelkringen zijn te tellen.
Nog steeds revolutie noodzakelijk: overheidsapparaat omschakelen van speeltuin voor lobbyisten naar vertegenwoordiging van arbeiders. Huidige apparaat kan dat niet.
Omstandigheden zijn nu wel voorhanden: Meer co÷peraties geeft steeds betere basis voor uitbreiden regelkringen. Waarom wachten op de wereld? Waarom wachten op een land? Starten met 1 bedrijf!

Enschede, op internet gezet: 5, 6 en 7 febr 2017.